[goldfish]

TRINH HAY QUỶ?

Trong cuốn Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử có đoạn sau:

“Từ đầu thế kỉ đến nay, người ta đã đào được ở An Dương (tỉnh Hà Nam ngày nay) hằng vạn hằng ức giáp cốt (mai, yếm rùa và xương vai, xương chậu của trâu, bò, ngựa…) đời Thương (1766-1401), trên thấy khắc nhiều quẻ bói. Đây là một quẻ trích trong cuốn East Asia – The Great tradition (Modern Asia éditions – Tokyo 1962):

Ba chữ bên trái là辛卯貞, ba chữ giữa là今日辛, hai chữ bên phải là亦雨, hai chữ ở dưới cùng là不雨.

Ý nghĩa là: Ngày Tân mão hỏi quỷ thần (bói): ngày hôm nay, ngày Tân, có mưa hay không mưa?

Chúng ta thấy, chữ thời nay còn phảng phất như chữ thời đó, nhất là những chữ:卯 今 日 不 雨.”[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Trong ebook Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử, chúng tôi - bạn Quocsan và tôi - đã chú thích như sau:

“Theo Sử Trung Quốc, cũng của cụ Nguyễn Hiến Lê, thì “Ba chữ bên trái là 辛卯鬼, tức “tân mão quỷ”. Nhưng theo hình ở trên thì chữ thứ ba giống chữ 貞 (trinh), và Lê Anh Minh, trong bài Phép bói của người Trung Quốc ngày xưa ([Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]), cũng đọc chữ thứ ba là “trinh”. Những chữ còn lại lần lượt là: 今日辛 (kim nhật tân), 亦雨 (diệc vũ), 不雨 (bất vũ), 卯今日雨不 (mão kim nhật vũ bất)”.

Lê Anh Minh, trong bài vừa nêu, viết như sau:

“Quan sát thử một quẻ bói sau, những chữ giáp cốt được chuyển thành chữ hiện đại 辛卯貞今日辛亦雨不雨, phiên âm: Tân mão trinh. Kim nhật Tân, diệc vũ. Bất vũ

(Ngày Tân mão hỏi quỷ thần: Hôm nay ngày Tân, cũng mưa chứ? [Quỷ thần trả lời] Không mưa). Trên miếng mai rùa có hai cặp chữ giống nhau: 2 chữ tân 辛 và 2 chữ vũ 雨. Khó có vết nứt ngẫu nhiên nào trùng nhau như vậy. Cụm chữ bên trên là câu hỏi. Hai chữ bất vũ 不雨 ở dưới là trả lời”.

Tóm lại, chữ thứ ba bên trái, theo Lê Anh Minh, được chuyển thành chữ Hán hiện đại là 貞 (trinh). Trong cuốn Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử, cụ Nguyễn Hiến Lê cũng cho chữ giáp cốt đó là chữ 貞 (trinh), nhưng trong bộ Sử Trung Quốc, cụ lại bảo là chữ 鬼 (quỷ). Vậy chữ giáp cốt đó là “trinh” hay “quỷ”?

Theo website hudong.com thì chữ giáp cốt của chữ 貞 (trinh), giản thể là 贞, có 4 dạng sau:

Còn của chữ 鬼 (quỷ) có 2 dạng sau:

Như vậy chữ giáp cốt đang xét là chữ “trinh” chứ không phải là chữ “quỷ”. Và đây là một 2 chứng cứ nữa:

Nhân đây tôi xin nói thêm là đoạn trích trong cuốn Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử mà tôi đã chép lại ở trên, có người lại đăng trên trang [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] như thế này:

“Từ đầu thế kỷ đến nay, người ta đã đào được ở An Dương (tỉnh Hà Nam ngày nay) hằng vạn hằng ức giáp cốt (mai, yếm rùa và xương vai, xương chậu của trâu, bò, ngựa . . .) đời Thương (1766-1401), trên thấy khắc nhiều quẻ bói. Đây là một quẻ trích trong cuốn East Asia – The Great tradition (Modern Asia éditions – Tokyo 1962)

Ba chữ bên trái là 辛卯問 ba chữ giữa là 今日辛 hai chữ bên phải là 不雨 hai chữ ở dưới cùng là: 不雨

Ý nghĩa là: Ngày Tân mão hỏi qủy thần (bói): ngày hôm nay, ngày Tân, có mưa hay không mưa?

Chúng ta thấy, chữ thời nay còn phảng phất như chữ thời đó, nhất là những chữ:

卯 今日辛不雨”

Tôi không hiểu người đăng đoạn trên chép theo bản in năm nào, nhà xuất bản nào, hay là tự ý sửa đổi theo ý riêng của mình, mà có nhiều khác biệt như vậy? Đơn cử là chữ đang xét lại được cho là chữ 問 (vấn), nhưng theo website hudong.com thì chữ giáp cốt của chữ 問 (vấn), giản thể là 问, có 2 dạng sau:

----------------
[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Sđd, trang 20.

[goldfish]

QUẺ DỊCH

XÉT NHƯ LÀ SỐ ĐẾM

Tác giả : Nguyễn Hiền Quan

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]
[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]
[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]
[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Các bạn có thể vào trang [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] để file QueDịch_SoDem (định dạng PDF)

[goldfish]

HÔN NHÂN TRONG CHU DỊCH

Trong bài “Hôn nhân trong Chu Dịch, Thánh Kinh và một vài giai thoại trong Lịch sử Việt Nam” của BS Hồ Đắc Duy, đăng trên trang [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] có đoạn sau:

Trong Bát quái của Kinh Dịch thì quẻ Truân là quẻ thứ ba theo thứ tự trong Chu Dịch Thông Hành Bản nằm sau quẻ Càn, Khôn

Quẻ Truân viết: “Thiên mã ban như, khấp huyết liên như, phỉ tặc hôn cấu” (vó ngựa lộp cộp, người con gái khóc chảy nước mắt, bọn cường đạo đến cướp nàng làm vợ). Thật ra thì hình thức hôn nhân ban đầu của Trung Hoa là cướp vợ. Gọi là cướp có nghĩa là người con trai chưa được chấp thuận của người con gái và gia đình cô ta, dùng phương pháp cướp đoạt để lấy người con gái làm vợ, mà cướp thì phải đợi lúc trời tôi mà ra tay. Sau người ta vẫn theo tập quán này, tổ chức lễ cưới vào ban đêm, từ đó hình thành khái niệm “hôn nhân”, gọi lễ kết hôn là hôn lễ.

Câu “Thiên mã ban như, khấp huyết liên như, phỉ tặc hôn cấu” được BS Hồ Đắc Duy dẫn ở trên gần giống với hào từ của hào 2, hào 4, hào 6 của quẻ Thuỷ Lôi Truân. Ba hào đó, trong bộ Kinh Dịch đạo của người quân tử của cụ Nguyễn Hiến Lê[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] chép như sau:

六二：屯如，邅如，乘馬班如。匪寇� �媾，女子貞不字，十年乃字。

Lục nhị: Truân như, chuyên như, thừa mã ban như. Phỉ khấu hôn cấu, nữ tử trinh bất tự, thập niên nãi tự.

六四：乘馬班如。求婚媾，往吉，無� �利。

Lục tứ: Thừa mã ban như. Cầu hôn cấu, vãng cát, vô bất lợi.

上六：乘馬班如，泣血漣如。

Thượng lục: Thừa mã ban như, khấp huyết liên như.

Các trang chữ Hán trên mạng cũng chép hào từ của ba hào trên như vậy. Còn câu “Thiên mã ban như, khấp huyết liên như, phỉ tặc hôn cấu” được trích từ đâu? Thú thực tôi tìm mãi mà không thấy!


-------------------
[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Sđd, trang 203-205.

[goldfish]

DÙNG EXEL ĐỂ… BÓI DICH

Thông thường, để gieo quẻ, người ta dùng ba đồng tiền để gieo vào lòng cái chén (cái bát):

- Nếu 1 đồng sấp (và 2 đồng ngửa), ta được một hào dương; nếu 1 đồng ngửa (và 2 đồng sấp), ta được 1 hào âm. Hai hào đó được gọi là hào tĩnh.

- Nếu cả 3 đều sấp, ta cũng được 1 hào dương; nếu cả 3 đều ngửa ta cũng được một hào âm; nhưng hai hào này được gọi là hào động.

Gieo 6 lần, ta được 6 hào. Nếu tất cả 6 hào đều là hào tĩnh, ta sẽ được một quẻ tĩnh. Nếu trong 6 hào có ít nhất là 1 hào động, ta được một quẻ động.

Mà động thì biến. Khi được một quẻ động, ta có thêm một quẻ nữa: quẻ biến, trong đó hào dương động (của quẻ động) biến thành hào âm hoặc ngược lại.

Trong Exel, chúng ta thử dùng hàm RAND() để “gieo quẻ”. Hàm này có đặc điểm là khi gõ vào một ô nào đó vài kì tự rồi rồi nhấn Enter, thì giá trị của hàm đó sẽ thay đổi. Tuỳ theo giá trị của hàm RAND() mà ta được, theo qui ước:

- Nếu số cuối là số lẽ, ta được hào dương; nếu số cuối là số chẵn, ta được hào âm.

- Nếu số cuối và số đầu khác nhau (thường xảy ra) thì hào đó được gọi là hào tĩnh, và nếu số cuối và số đầu giống nhau (ít xảy ra) thì hào đó được gọi là hào động.

Ta dùng các kí tự: 1, 0, 1d hoặc 0d để ghi các hào: dương tĩnh, âm tĩnh, dương động hoặc âm động.

Ta cũng “gieo” 6 lần và cũng được 6 hào. Và ta cũng được một quẻ tĩnh hoặc một quẻ động và một quẻ biến.

Trong phần kết quả, tôi chỉ nêu “ý nghĩa tóm tắt các quẻ” trích trong cuốn “Kinh Dịch – Đạo của người quân tử” của cụ Nguyễn Hiến Lê, mà không chép ý nghĩa của từng hào.

Bạn nào thích bói thì có thể viết lại: sửa chữa và phát triển thêm.

Cũng xin nói thêm: nếu muốn dùng Exel để bói, để được linh ứng, thì ngoài các vị thánh “truyền thống”, các bạn còn phải thành tâm khấn thêm một vị nữa: “thần Exel”!

Các bạn có thể tải file Exel "Bói dịch" [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

[goldfish]

DÙNG EXEL ĐỂ… BÓI DICH

Bản nâng cấp

Công thức được thay đổi để ta có thể gõ bất kì kí tự nào (cả chữ lẫn số), ví dụ như: 24bdv1.

Ta sẽ được 3 mẫu tự, ví dụ như: NSN, với N tượng trưng cho đồng tiền ngửa và S tượng cho đồng tiền sấp.

Tuỳ theo trạng thái sấp hay ngửa của ba "đồng tiền" đó mà ta được: 0 (hào âm tĩnh), 1 (hào dương tĩnh), 0d (hào âm động) hoặc 1d (hào dương động).



* Tải bản Boi Dich V1.1 [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

[goldfish]

Lại... nâng cấp

Lần này tôi trình bày lại và ghi thêm: quẻ đơn, nội quái, ngoại quái, hỗ quái...




Tải bản Bói Dịch V1.2 [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

[goldfish]

CỬU NGŨ LÀ GÌ?

Trong Kinh Dịch, mỗi quẻ, nói rõ hơn là mỗi quẻ trùng, gồm 6 hào, tính dưới lên trên, lần lượt là: hào sơ, hào nhị, hào tam, hào tứ, hào ngũ và hào thượng. Để đơn giản, ta có thể gọi 6 hào đó là: hào 1, hào 2, hào 3, hào 4, hào 5 và hào 6. Mỗi hào có thể là âm, được biểu thị bằng một vạch dứt đoạn, hoặc là dương, được biểu thị bằng một vạch liền. Hào âm thì gọi là hào lục 六, hào dương thì gọi là hào cửu 九. Chữ lục 六 không có nghĩa là 6 và chữ cửu 九 không có nghĩa là 9.

Nói chung thì hào 5 (hào ngũ) tương trưng cho vị thủ lĩnh, người có địa vị tôn quí, ngôi chí tôn… dù hào 5 đó là dương (tức cửu ngũ 九五) hay là âm (tức lục ngũ 六五). Cụ Nguyễn Hiến Lê, trong Kinh Dịch – Đạo của người quân tử, bảo:

“Hào 5 thường là vị nguyên thủ, người cầm đầu, có quyền nhất; hào 4 thường là vị cận thần tay chân của vị nguyên thủ; còn hào 2 thường là một chức quan lớn hay nhỏ ở xa nguyên thủ; hoặc một kẻ sĩ chưa ra làm quan; hào 5 và hào 2 tương ứng với nhau nhưng ở xa nhau; hào 5 và hào 4 không tương ứng nhưng ở gần nhau”.[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Cũng có trường hợp ngoại lệ. Ví dụ như trong quẻ Minh Di , hào 6 mới là ngôi chí tôn, hào 5 chỉ là người thân cận của ngôi chí tôn mà thôi; còn hào 5 của quẻ Kí tế , theo lời giảng của cụ Nguyễn Hiến Lê thì:

“Quẻ này cũng có hào “cửu ngũ” nhưng ở đây, nó không trỏ ngôi vua, vì ở trong quẻ Càn, quẻ quí nhất (tượng trưng cho trời) đứng đầu 64 quẻ, nó mới thực có giá trị lớn. Ở quẻ Kí tế trỏ việc đời, nó chỉ tương đối có giá trị thôi”.[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Do vậy, tuy có đến 32 quẻ có hào cửu ngũ, nhưng khi nói đến hai chữ cửu ngũ - như lên ngôi cửu ngũ, tức lên ngôi vua - thì người ta muốn nói đến hào 5 dương của quẻ Càn (乾 - còn đọc là Kiền) .

Website 2.vndic giảng hai chữ cửu ngũ như sau:

九五 cửu ngũ: Kinh Dịch 易, trong quẻ Càn 乾, cửu ngũ 九五 tượng ông vua. Sau nhân đó mà gọi vua là cửu ngũ. [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

九五之尊 cửu ngũ chi tôn: Chỉ ngôi vua. Xem cửu ngũ 九五.[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Còn theo lời chú giải hai chữ cửu ngũ, trong câu Triệu Kiến Ðức lên ngôi Cửu ngũ, câu đầu tiên của bài thơ Triệu Dương Vương[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ], thì cửu ngũ được dùng để chỉ “ngôi cao và hiện điềm lành”, và chữ cửu có nghĩa là 9:

“Cửu ngũ: Cửu là cửu trùng tức là Cửu trùng thiên 九 重 天 (chín từng trời) và ngũ là ngũ vân 五 雲 (mây năm sắc). Ý chỉ ngôi cao và hiện điềm lành. Cửu ngũ cũng là hào 9-5 quẻ Kiền trong Kinh Dịch: Long Phi tại thiên, tượng trưng địa vị cao cả trên hết tức là Cửu ngũ chi tôn”.[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Tôi không biết hai chữ cửu ngũ, ngoài “ý chỉ ngôi cao”, còn có ý chỉ “hiện điềm lành” hay không, nhưng bảo: “Cửu ngũ cũng là hào 9-5 quẻ Kiền trong Kinh Dịch” thì tôi e rằng không đúng, vì chữ cửu 九 (trong cửu ngũ 九五) có nghĩa là dương chứ đâu có nghĩa là 9! Cũng xin nói thêm là Hào từ của hào 5 là: Phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân 飛龍在天，利見大人 (“Phi long” chứ không phải là “Long phi”).

Nguyễn Phương Thảo, trong bài Có dòng kinh quê tôi trên Cao Đỉnh (Giáo dục thâm ân năm 2011, trang 12), bảo rằng vua Minh Mạng cho đúc Cửu đỉnh là vì ông “bắt chước vua Vũ Đế nhà Hạ bên Trung Quốc đúc cửu đỉnh để tượng trưng cho sự thống nhất đất nước và uy quyền tuyệt đối của nhà vua”, và vì: “Con số 9 còn có một nguồn gốc sâu xa trong nền triết học cổ Trung Quốc, bắt nguồn từ Kinh Dịch. Các vua chúa phương Đông xem mình là con Trời (Thiên tử) nên bao giờ cũng lấy quẻ “Càn” làm đầu. Trong các “hào” của quẻ Càn thì hào “Cửu Ngũ” là hào tốt nhất”.

Trong quẻ Càn, hào cửu ngũ là hào tốt nhất. Điều đó đúng vì hào cửu ngũ vừa đắc trung, vừa đắc chính mà lại ở địa vị cao nhất; hào ứng với nó – tức hào 2 – cũng đắc trung. Nhưng chữ cửu trong cửu ngũ có nghĩa là “con số 9” thì tôi cũng e rằng không đúng!

Nhưng chữ cửu có liên quan gì với con số 9 hay không?

Theo cụ Nguyễn Hiến Lê thì có 3 thuyết giải thích tại sao hào dương lại gọi là cửu, hào âm gọi là lục, mà thuyết thông dụng nhất được giảng như sau:

“Hệ Từ Thượng truyện, Chương 9 bảo dương (trời) có năm số: 1, 3, 5, 7, 9 (đều lẻ cả), âm (đất) có năm số: 2, 4, 6, 8, 10 (đều chẵn cả).

Dương thì kể thuận: ba số sanh là 1, 3, 5 hai số thành là 7, 9.

Âm thì kể nghịch (từ số 10 lên ngược lên tới số 2): ba số thành là 10, 8, 6, hai số sanh là 4, 2.

Vậy số thành cuối cùng của dương (lão dương) là 9, mà số thành cuối cùng của âm (lão âm) là 6; do đó gọi dương là cửu, gọi âm là lục, chứ không phải cửu là hào thứ 9, lục là hào thứ 6. Thuyết đó đúng hay không, tôi không biết; mà nhớ hay quên, tôi cho là cũng không quan trọng”.[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Theo tôi thì dù cho thuyết đó có đúng đi nữa, tức chữ cửu trong cửu ngũ (hoặc trong sơ cửu, cửu nhị, cửu tam, cửu tứ, thượng cửu) có liên quan với số 9, nhưng không thể vì vậy mà bảo rằng cửu có nghĩa là 9 được. Khi nói đến hào cửu, ta phải hiểu đó là hào dương, được biểu trưng bằng một vạch liền, không thể dùng số 9 mà biểu trưng cho nó được.

Thiên An Môn bên Tàu gồm 9 gian và 5 lối vào

Nhưng nói đi thì cũng phải nói lại. Bảo rằng không thể dùng số 9 để biểu hiện chữ cửu trong cửu ngũ được thì cũng không đúng hẳn vì nhiều kiến trúc cung đình bên Tàu biểu hiện hai chữ cửu ngũ bằng con số 9 và con số 5, ví dụ như Thiên An Môn và Ngọ Môn đều gồm 9 gian, Thái Hoà Điện cũng gồm 9 gian nhưng về sau sửa lại thành 11 gian…[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

Cửu đỉnh ở Huế

Như vậy thì bảo rằng vua Minh Mạng cho đúc 9 cái đỉnh, một phần là vì con số 9 có nguồn gốc từ Kinh Dịch, cụ thể là hào Cửu ngũ của quẻ Càn, như nhận định của Nguyễn Phương Thảo, cũng đáng tin lắm chứ!


-----------------
[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Bản của Nxb Văn học, năm 1994, trang 147.

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Sđd, trang 93-94.

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Xem bài này tại: [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Xem: [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]. Không rõ tác giả lời chú giải đó là ai.

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Sđd, trang 86.

[Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ] Theo [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ].

[goldfish]

NÓI THÊM VỀ TRINH HAY QUỶ?

Trong tiết “Trinh hay quỷ” đăng trên post #11, tôi đã viết như sau:

Trong ebook Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử, chúng tôi - bạn Quocsan và tôi - đã chú thích như sau:

Theo Sử Trung Quốc, cũng của cụ Nguyễn Hiến Lê, thì “Ba chữ bên trái là 辛卯鬼, tức “tân mão quỷ”….

Tác phẩm Sử Trung Quốc của cụ Nguyễn Hiến Lê được đề cập ở trên là bản đăng trên website Việt Nam Thư Quán, trang [Chỉ có thành viên đã kích hoạt và đăng nhập mới thấy được liên kết. ]:

Đây là một quẻ trích trong cuốn East Asia - Thegreat tradition (Modern Asia Editions - Tokyo - 1962). Ba chữ bên trái là 辛卯鬼, ba chữ giữa là 今日辛, hai chữ bên phải là 亦雨, hai chữ ở dưới cùng là 不雨. Ý nghĩa là: Ngày Tân mão hỏi quỉ thần (bói): hôm nay, ngày tân, cũng mưa hay không mưa. Quỉ thần dạy là không mưa.

Gần đây, tôi mua được bản in bộ Sử Trung Quốc của Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chính Minh, Quí 4 năm 2006. Bản này chép là “Ba chữ bên trái là 辛卯貞” (sđd, trang 48), tức “tân mão trinh”. Xem hình ở dưới:



Tôi cho rằng chữ trinh 貞 là đúng (xem lại bài Trinh hay quỷ ở trên), nên trong eBook Sử Trung Quốc (bạn Quocsan sẽ thực hiện), tôi sửa chữ đang xét theo bản của Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chính Minh.